سايير حركتلر

معرفی کتاب "سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی" + لینک دانلود

dilheyetبا اهتمام : جلال قلیزاده مزرجی

اشاره : با هدف تکریم از خدمات و زحمات پروفسور جواد هیئت ؛ بنده با توجه به اینکه کتاب سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی ایشان را 2مرتبه مطالعه کرده ام و جزو منابع اصلی کتاب خودم نیز بوده است.  یک معرفی نامه و خلاصه ای از کتاب مذکور را آماده کرده ام که واستون می فرستم . امید است که با چاپ آن در وبلاگ خودتان به پاس قدردانی از زحمات این دانشمند و شناساندن هر چه بیشتر ایشان، گامی برداشته باشیم.

 

معرفی کتاب معروف : سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی ( 461صفحه )

تالیف : مرحوم پروفسور جواد هیئت

متولد : 1304 - تبریز

درگذشت : 1393 - باکو

دارای تخصص : دکترای جراحی از دانشگاه پاریس و :

اولین جراح قلب باز ایران در سال1341

اولین جراح و پیوند عمل کلیه در ایران در سال 1347

عضو آکادمی انجمن جراحی در پاریس --

پروفسور افتخاری دانشگاه های آذربایجان و ترکیه 

مدیر مجله وارلیق  

پژوهشگر معروف ترک ایران ملقب به پدر معنوی ترکان ایران که مؤلف بیش از 10نسخه کتاب و بیش از دویست مقاله معروف پیرامون زبان و ادبیات ترکی و همچنین علوم جراحی می باشد ]

متأسفانه در دوران پهلوي، به پيروي از افكار ملي گرايانه افراطي و شوونيستي بيش از نيم قرن در اين باب سياست جبر و تحميل اعمال شد و از چاپ و انتشار هر گونه كتاب توركي جلوگيري به عمل آمد و زبان فارسي هم بصورت زبان انحصاري دولتي و تحميلي در آمد! در نتيجه اين سو ء تدبير و انحصار طلبي و سياست زور گويي، زبانهاي غير فارسي مردم ايران، بويژه توركي رسما" ممنوع شد. البته اينگونه رويه و اعمال غير انساني و ضد مردمي بدون واكنش نماند و در مردمي كه زبانشان ممنوع اعلام شده بود عكس العمل هايي نا مطبوع و گاهي كينه و نفرت برانگيخت و خواه و نا خواه از شيريني لهجه فارسي هم در مذاق آنها كاسته شد!؟

 

بعد از سقوط رژيم پهلوي و رفع ممنوعيت دولتي در مدت كوتاهي كتاب و مجله و روزنامه به زبان توركي چاپ و منتشر شد و ديوانهاي شعراي توركي گو قديم و جديد تجديد چاپ گرديد و زبان توركي مجددا" ولو بطور نسبي فرصت و ميدان هنرنمايي يافت.

براي حمايت از زبان هاي محلي و جلوگيري از نابودي آنها در 10-12 سال اخير مقامات بين المللي تصميماتي اتخاذ و قطعنامه هايي صادر كرده اند . از جمله:

در18 دسامبر 1992 مجمع عمومي سازمان بين الملل متحد بيانه مربوط به حقوق اشخاص متعلق به اقليت هاي قومي يا ملي، مذهبي و زباني را به تصويب رساند. اين بيانيه كشورها را موظف كرد تا از موجوديت و هويت اقليت ها در داخل مرزهايشان حمايت كنند. از ميان حقوق پيش بيني شده براي اشخاص متعلق به اقليت ها عبارتند از:

حقوق برخورداري از فرهنگ خاص خودشان / حق استفاده از زبانشان / اجازه شركت مؤثر در فعاليت هاي فرهنگي،مذهبي، اجتماعي،اقتصادي و زندگي عمومي و نيز در تصميم گيريهاي مربوط به اقليتي كه به آن متعلق هستند./ اجازه تاسيس و اداره موسسات مربوط به خودشان، حق ايجاد ارتباط صلح جويانه و خالي از تبعيض با اعضاي گروه خودشان يا ديگر اتباع كشورهاي ديگري كه با آنها پيوندهاي مشترك قومي، مذهبي و زباني دارند. اين نخستين سند قابل قبول جهاني و جامع مربوط به حقوق اشخاص وابسته به اقليتهاست و از همين رو بر نحوه اجرا و تصويب قوانين ملي كشورها تأثير خواهد گذاشت.

شباهت و خويشاوندي زبانها از دو نظر بررسي مي شود:

1-منشأ زبانها

2-ساختمان و شكل خارجي زبانها (موروفولوژي)

زبان توركي از نظر منشأ جزو زبانهاي اورال-آلتاي و يا به بيان صحيحتر،از گروه زبان هاي آلتائي است.

از نظر ساختمان و موروفولوژي زبانها به سه دسته تقسيم ميشوند:

1- زبانهاي تك هجائي وياتجريدي : مانند زبان چين جنوب شرقي آسيا.در اين زبانها كلمات صرف نمي شوند و پسوند و پيشوند نمي گيرند و تغيير نمي كنند.گرامر منحصر به نحو و تركيب و ترتيب كلمات است كه معاني كلمات را تغيير ميدهد.در اين زبانها آكان يا استرس(تاكيد يا وورغو)،تن صدا و انتو ناسيون يا آهنگ اداي كلمات و جمله بسيار مهم است و معنا را مشخص ميكند. در زبان چين تعداد كمي از واژه ها تك هجايي هستند.

2- زبانهاي تحليلي يا صرفي : در اين زبانها ريشه كلمات هم ضمن صرف تغيير مي نمايد مانند:گفتن - مي گويم. زبانهاي هند و اروپائي و از آن جمله زبان فارسي جزو اين گروه مي باشند.

3- زبانهاي التصاقي يا پسوندي : در اين زبانها كلمات جديد و صرف افعال از چسبانيدن پسوندهاي مخصوص به ريشه كلمات ايجاد ميشود و اين مسئله سبب پيدايش لغات جديد و غناي لغوي مي گردد.در اين زبانها ريشه ثابت و در موقع صرف تغيير نمي يابد.پسوندها تابه آهنگ ريشه بوده و به آساني از آنها قابل تشخيص اند. زبان توركي و گروه زبانهاي اورال-آلتائي جزو اين دسته مي باشند.

در زبان هاي هند و اروپائي از جمله فارسي پيشوندهاي جر(ادات)يا حروف اضافه وجود دارد. در صورتي كه در توركي پيشوند وجود ندارد. مثلا در برابر كلمه ي انترناسيونال (فرانسه) و بين الملل(عربي)، در توركي ميلّتلر آراسي و يا اولوسلار آراسي گفته ميشود. يعني به جاي پيشوند، پسوند بكار ميرود، چون در توركي كلمات از آخر تكامل و توسعه پيدا مي كنند.

در زبانهاي هند و اروپائي عنصر اصلي (مبتدا و خبر) در بتدا قرار مي گيرد و عناصر بعدي با ادات ربط يه شكل حلقه هاي زنجير به يكديگر مربوط مي شوند و اگر عناصر بعدي قطع شوند ساختمان جمله ناقص نمي شود . ولي در توركي ترتيب عناصر كاملا بر عكس است. يعني ابتدا بايد عناصر ثانوي و فرعي تنظيم و گفته شود، عنصر اصلي، يا فعل هم در آخر قرار مي گيرد.

مثال در فارسي = من به شيراز رفتم تا دوستم را ببينم كه اخيرا از فرانسه آمده و در آنجا شش سال طب خوانده است.

حال همين مثال در توركي = آلتي ايل صب اوخوياندان سونرا فرانسادان يئني قاييدان دوستومو گؤرومك اوچون شيرازا گئتديم.

جي،ال،لويس در دستور خود اجزاي جمله توركي را به ترتيب زير مي شمارد:

1-فاعل 2-قيد زمان 3- قيد مكان 4- مفعول غير صريح 5  -مفعول صريح 6 -قيد و هر كلمه اي كه معني فعل را تغيير دهد 7-فعل.

هر چيز معين بر غير معين مقدم است، يعني اگر مفعول صريح معين باشد بر مغعول غير صريح غير معين مقدم ميشود. مثال جمله مرتب توركي چنين است:

نقاش گئچن گون موزده گلن لره تابلولاريني اوزو گؤستردي. يعني نقاش روز گذشته در موزه تابلوهاي خود را به تماشاچيان خودش نشان داد.

بعلاوه هر عنصري از جمله كه به آن بيشتر اهميت داده شود نزديك فعل قرار مي گيرد.

در صورتي كه جمله با فعل ختم نشود جمله معكوس گفته مي شود كه در محاوره ، شعر و سبك هاي خاص به كار ميرود.

هماهنگي اصوات : يكي از بارزترين ويژگي هاي توركي هماهنگي اصوات است. اصوات يا آواها در زبان به عنوان عناصر بسيط تشكيل دهنده كلمات داراي نقش اساسي هستند در زبان توركي بين اصوات مختلف ريشه و پسوند هماهنگي موجود است.

هماهنگي اصوات سبب مي شود كه كلمات توركي داراي آهنگ خاص بوده و تلفظ صحيح آنها اثر مطبوعي در شنونده ايجاد نمايد.

حروف يا صداهاي رايج توركي 32 عددند كه از آنها 9صائت و بقيه صامت هستند.

در توركي بر خلاف فارسي و عربي صدا دارها كوتاه اند و به همين علت شعراي توركي گو در شعر عروضي به اجبار از كلمات فارسي يا عربي استفاده كرده و يا بعضي اوقات صداها را كشيده تلفظ مي كنند. وزن عروضي بر خلاف وزن هجايي براي شعر توركي مناسب نبوده و در شعر معاصر جاي سابق خود را از دست داده است. شعر توركي قبل از پذيرفتن اسلام با وزن هجايي سروده شده و " قوشوق " يا " قوشقي " ناميده ميشد. بعد از آنكه بر اثر مهاجرتها توركان به اعراب و فارسي زبانان نزديك شدند وزن عروضي آن را از آن اقتباس و به مرور وزن كلاسيك شعر توركي قرار دادند. با وجود اين شعراي خلقي (اوزانها و عاشيق ها) اشعار خود(باياتي ، قوشما و...) را با وزن هجائي سروده اند.

در بررسي مقايسه اي زبانها از چهار نقطه نظر تحقيق مي شود:

1-از نظر جمله بندي يا نحو

2-از نظر مورفولوژي يا شكل خارجي و پسوندها

3-از نظر آوائي يا فونتيك(صداها)

معرفی اجمالی کتاب : سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی ( 461صفحه ):

کتاب مذکور پس از مقدمه و ... دارای 4 بخش و فصل های ذیل می باشد :

1/ تاریخ زبان ترکی که این بخش شامل دو فصل ذیل است الف) منشا و مبدا زبان ترکی ب) ساختمان و مورفولوژی زبان ترکی

2/ مراحل مختلف زبان ترکی که شامل 5فصل ذیل میباشد الف) دوران آلتایی: دوره شکل گیری زبان ترکی؛ ب) دوران پروتورک : زبان ترکی در قرون قبل از میلاد ؛ ج) دوران ترکی اولیه : از قرن اول میلادی تا قرن پنجم میلادی ؛ د) دوران ترکی قدیم : از قرن ششم تا اول قرن دهم میلادی ؛ ه) دوران ترکی میانه: از قرن دهم تا اول قرن شانزدهم میلادی

3/ ترکی جدید : از قرن شانزدهم میلادی تا زمان فعلی.

4/ بخش چهارم که در آن بهترین و آخرین تقسیم بندی از لهجه های زبان ترکی بر اساس ویژگی های زبانی و منطقه ای است ارائه شده ؛ که این بخش شامل گروه های ذیل می باشد :

A-- گروه اوغوز شامل زبان ترکی موجود در کشورها و مناطق : الف) ترکی استانبولی(ترکیه ،قبرس، شبه جزیره بالکان؛

ب) ترکی آذربایجانی (کشور آذربایجان و ترکان آذری کل ایران ؛

ج) ترکی ترکمنی و خراسانی ؛

د) ترکی منطقه قاقاووز ( واقع در کشورهای اوکراین – مولداوی- رومانی- شرق بلغارستان و تاتارهای کریمه 

B- گروه قبچاق زبان ترکی موجود در بعضی از مناطق : ازبکستان – افغانستان و جمهوری سین کیانگ چین - کشورهای قرقیزستان و قزاقستان – جمهوری خود مختار آلتایی و ایالت نوقای روسیه

C- گروه بلغار شامل زبان ترکی موجود در کشورها و مناطق : ولگا – اورال – تاتار – باشقرد – قاراچای – چرکس – کاباردا و بالکار در کشور روسیه – جمهوری خودمختار داغستان روسیه

D- گروه قارلوق - اویغور شامل زبان ترکی موجود در کشورها و مناطق: ازبکستان – ایالت قانسو در چین – منطقه یئنی اویغور در سین کیانگ کشور چین و طوایفی از ترکان در منطقه مرزی شمال خراسان

E- گروه اویغور - اوغوز شامل زبان ترکی موجود در کشورها و مناطق : جمهوری خودمختار تووا در غرب مغولستان – جمهوری خاکاس در روسیه – ایالت کمروف روسیه - منطقه بارابین روسیه - ولایت تومسک روسیه F- گروه چوواش شامل زبان ترکی موجود در : جمهوری چوواشستان در جنوب منطقه اورال / ولگا ؛ که دارای زبان رسمی ترکی می باشند

G- گروه یاقوت شامل زبان ترکی موجود در : جمهوری یاقوتستان در شمال شرقی سیبری که دارای زبان رسمی ترکی می باشند

طبق این تقسیم بندی منطقه ای زبان ترکی هم اکنون دارای  28لهجه مخصوص بخود است که از بین اینها 20 لهجه دارای خط و کتابت رسمی در ممالک خود هستند ( نظیر : ترکی استانبولی، آذربایجانی، ازبکی، قزاقی، قرقیزی، ترکمنی، ...) در بخش الحاقی کتاب بطور مفصل و خاص در مورد لهجه های زبان ترکی خلج، خراسانی، ابیوردی و سنقری ؛ مطالب مفید و مستندی با ذکر مثالهای گوناگون آورده شده است که این بخش الحاقی جهت محققین در باره ترکهای خراسان بسیار مفید میباشد

*************

کتاب مذکور در مجامع بین المللی زبانشناسی دارای ارزش بسیار زیادی است بطوریکه مدتهاست این کتاب بعنوان یکی از کتب مهم درسی در دانشگاههای آذربایجان و ترکیه تدریس میشود .

**************

مطالعه و بهره برداری از این کتاب مفید و ارزشمند تاریخ زبان ترکی را به همه دوستداران و علاقمندان به تاریخ و زبان ترکی پیشنهاد می شود

************

این کتاب تاکنون 3بار در ایران تجدید چاپ شده و هم اکنون نیز جزو کتب کمیاب شناخته می شود و بزبان های ترکی استانبولی و آذری با الفبای لاتین نیز چاپ شده است

***********

جمله آخر از یک دانشمند معروف را متذکر می شوم که : به این فکر نباشید که خریدن کتاب چقدر گران است، به این فکر باشید که کتاب نخواندن چقدر گران تمام می شود !!

لینک دانلود " کتاب سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی " : اینجا

حجم فایل : 10 مگابایت