خانه/ ائو

هانسی‌نی سئچه ‌بیلیریک؟/ سیدمرتضی حسینی

بیر زمان‌لار بعضی اؤلکه‌لرین سیاسی و توپلومسال دورومو قارشیت‌لی و چوخ چتین سئچیم‌لر زوروندا قویور انسانی. بئله دوروم‌لاردا بو چتین سئچیم‌لرین اَن یوکسگی دیری‌لیک‌له اؤلوم آراسیندا اؤلومو سئچمک­دیر. رحمتلیک رسول‌زاده دئمیشکن عجبا! دیری‌لیک‌ایچین جانیندان کئچیب اؤلن‌لر وار!  یانلیش آنلاشیلماسین. دئدیییم حیات اوزره اؤلومه بئله حاضر اولماق‌دان مقصد اؤلوم‌دن سونرا باشقا بیر روحانی دونیادا موتلو اولماق فیلان کیمی خرافات دئییل، بلکه همن یاشادیغیمیز دونیادا موتلو بیر حیات یاراتماق اوزره اؤلومه حاضیرلانماقدی. هانسی زمان‌لاردا؟ هانسی اؤلکه‌لرده؟ هانسی دوروم‌دا؟ هانسی نه‌دن‌لر اوزون‌دن بئله بیر چتین سئچیم‌لرله قارشیلاشیریق؟ سئچیم‌لر ذاتاً آزادلیق‌دان دوغولور. یعنی انسان آزاد یاراندیغیندان دولایی ایسته‌دییی‌نی سئچمَگه آزاددیر. هر توپلوم(جامعه)دا آزادلیق تام شکلینده و قیدسیز- شرط‌سیز اولسا هر سئچیم و هر یؤنون سئچَن‌لری‌نین برابر یاشاماق حقی اولار و هئچ سئچیم‌ باشقاسیندان اوستون توتولمایاراق هئچ یول- یؤنون سئچن‌لری‌نین باشقالاریندان آرتیق حقی اولماز. بئله بیر توپلومسال(اجتماعی) دوروم‌دا هر کیمسه‌نین اؤز دوشوندویو کیمی یاشاییب و اؤز دوشونجه‌سینی یایماق حقی وار.

علم و بیلگی تکجه بیر شخص یا بیر قوروپون دوشوندویو دئییل هر بیر مفکوره‌نین اولدوغو قدر سایغی و بسله­نمک فورصتی وار. اورتاق دوشونجه صاحیبی اولانلارین بیر آرایا گلیب چئشیدلی(مختلف) ساحه‌لرده چئشیدلی اؤرگوت‌‌لر، درنک‌لر و قوروپ‌لار قورماق حقی وار و هئچ کیم هئچ دوشونجه و اعتقاد اوزره سوچلانیب یاساقلاناراق سیخینتی‌یا معروض قالمیر. تک بیر سوچ باشقالاری‌نین حقین آیاقلاییب توپلومسال حیات اوزره تهلوکه یاراتماقدیر و انسان‌لارین یاشادیق‌لاری توپلومون قارشی‌سیندا اولان گؤرَو و هم یاشادیقلاری توپلوم‌دان پای‌لاری اولان حق‌لری‌ده یاسا(قانون) آدلی بیر ملی مقاوله تعیین ائدیر. بئله بیر توپلوم‌دا یاسالار و نورم‌لارین قایناغی یالنیز و یالنیز ملت آدلانان توپلوم و بو توپلومون اورتاق اومانیستی دوشونجه‌سی­دیر. دولت آد دئییلن بیر قورولوش ملتین آمری دئییل، اؤ‌زونه سئچدییی وکیلدیر. دولتین ‌ده حقی و گؤرَولری‌نی‌ده یاسالار تعیین ائدیر و دولت اؤز حدیندن کئچرسه همن یاسالار اساسیندا ملتین اونو دةییشمک حقی وار. بئله بیر توپلوم قورولوب بئله بیر دوروم اَلده ائدیلیرسه نه قورخو وار چئشیدلی سئچیم‌لر اوزره؟ هئچ! چونکی، دئدیییمیز کیمی توپلوما ضرر یئتیرمه‌ییب اونون گلیشمه‌سی اوزره آددیم آتان بوتون دوشونجه‌ و دوشونجه صاحیب‌لری هئچ بیر مادی و معنوی فرصت‌دن محروم اولمایاراق تام شکیل‌ده آزاددیلار. بئله‌لیکله آزادلیق اؤز ایچینده دَیَرلی و دوزگون بیر عدالت تَمَلین داشیر. چونکی، توپلومون عمومی و اورتاق رأییندن قایناقلانان آنایاسا(قانون اساسی) و باشقا یاسالار هر کیمسه‌نین هر تور اولکو و دوشونجه‌یه اینانیب چالیشماغین آزاد بیله‌رک اونلارین هامی‌سینا برابر فرصت وئریر چالیشیب گلیشمه­یه.

بو اساس‌دا کسین‌لیکله عدالت یاراتماق بهانه‌سی‌ایله آزادلیغی اورتادان قالدیران کیمسه‌لر جاهیل یوخسا یالانچی­دیرلار. آزادلیق اولمایان توپلوم‌لاردا عادتا بیر کیچیک آزینلیق(اقلیت) و همن آزینلیغین دوشونجه‌سی تام آزاد و یاشاییب گلیشمه‌یه حاقلی و بیر بؤیوک چوخونلوق(اکثریت) و اونلارین دوشونجه‌سی‌ده سیم‌سیخ سیخینتی‌لارا معروض و یاشاییب گلیشمه حقیندن محروم دورلار. بس عجبا! آزادلیغین دوشمانی اولان کیمسه‌لر نئجه عدالت قورماق ایسته‌ییرلر؟ آزادلیق دوشمانلاری حاکم اولان توپلوم‌لار اوست سطرلرده سایدیغیمیز آزاد توپلوم‌لارین اؤزللیک‌‌لریندن تام شکیلده محروم اولاراق دوروم­لاری‌دا اونلارین تام عکسینه­دیر. ملت دئییلن توپلومون اورتاق دوشونجه و رأییندن قایناقلانان بیر یاسا یوخ و بلکه‌ده ذاتاً توپلوم ملت سویه‌سینه گلیب گلیشمیش بیر توپلوم دئییل، شکیل‌سیز- قورولوش‌سوز اینسان کوتله‌سیندن عبارت­دیر. اؤزو ده انسانی شوعوردان محروم اولوب، انسان کیملیییندن آرینیب بوشالان و یالنیز اَت ییغیناغیندان تشکیل اولوب، ساده‌جه ظاهیرینه گؤره انسان آدلانان مسخ اولموش مانقورت‌لار[1]. حاکم اولان گوج‌لر اؤز تابع‌لری اولان توپلوم‌دا یاشایان انسانلاری شعورسوز موجودلار بیله‌رک اونلاری سئچیم حقینه صاحب اولماغا لاییق بیلمه‌ییرلر. چئشیدلی دوشونجه‌لر و دوشونجه صاحیب‌لرینه برابر گلیشمه فرصتی وئریلمیر. حاکم‌ اولان طبقه، قوروپ، قوم یوخسا شخص، اؤز نفعینی تأمین ائدیب داها آرتیق گوجله‌نیب گلیشمه‌سینه یاردیمچی اولان هر بیر دوشونجه و چالیشمانی آلقیشلایاراق ا‌ؤزونه ضرر دوشوندویو دوشونجه و چالیشمانی یاساقلاییر. فیکیرلر و دوشونجه‌لری ایکی بؤلومه بؤلور: پیس، یاخشی. پیس آدلانان هر بیر دوشونجه حاکم گوجون ضررینه اولان دوشونجه و یاخشی آدلانان هر بیر دوشونجه‌ده حاکم گوجون نفعینه اولان دوشونجه­دیر. بوتون علم، بیلگی و دوشونجه‌ایله ایلگی‌لی دایره‌لرده حاکم گوجون نفعینه اولان ایسته‌دییی پروپاقاندلار(ایچی بوش تبلیغات) علم آدینا تبلیغ اولونور. بئله بیر مطلق ‌کؤنول‌لو حاکمیت اؤزل بیر ایدئولوژی‌یا یاراقلانیب اونو یاییب گوجلندیرمک پئشینده اولسا دوشونجه و علم آزادلیغی داها آرتیق سوچلانیر.

بوتون بیلگی و ماکس وبرین دئدیییجه کولتورل علم‌لر(علوم فرهنگی یا علوم انسانی) حاکمیتین ایدئولوژی‌سی‌نین دار- دودوک قالبینه سوخولماق زوروندا قالیر و هر آغا بویوراندان باشقا تور دوشونن کیمسه مادی و معنوی حقوق‌لاردان محروم اولور. بئله وحشت‌لی و جان سارسیدیجی بیر دوروم‌دا آیدین‌لار و اینجه صنعت اهلی هامی‌دان چوخ گؤز آلتینا آلیناراق تهدید اولونورلار چونکی، مطلق حاکمیت‌لر بو ایکی قوروپون بوتون قوروپلاردان آرتیق آزادلیق سئور و عصیانکار اولدوغون بیله‌رک هامی‌دان چوخ بو ایکی آچیق و اومانیستی دوشونن قوروپ‌دان قورخورلار. دولت دایره‌لرینده آغا بَیَنن کتاب‌لار میلیون میلیون تیراژلا یاییلیر، درگی و قزئته‌لر آغا بویورانی یازماسالار اَن آزی قاپانیرلار و عکسینه حاکمیتین فیکری و ایدئولوژی‌سینی یایان درگی‌ و قزئته‌لر گونو- گوندن گلیشیر و گوجله‌نیرلر.

بشر تاریخینده بئله بیر دورومون اَن بؤیوک تمثیلچی‌سی رحمتلیک سووئت‌لر مملکتی ا‌ؤزللیک‌له استالین دوروندادیر. بو مملکت کمونیسم ایدئولوژی‌سی اساسیندا بلشویک‌لرین بایراغی آلتیندا یارانمیشدیر. ایدئولوژی زوربالیغیندان علاوه استالین کیمی بیر وحشی دیکتاتورون مطلق آمرلیگی، میلیون‌لار انسان اؤزل‌لیک‌له آیدین‌لاری اینانیلماز بیر تقدیرله قارشیلاشدیرمیشدیر. بوتون بیلگی‌لر، اوخول‌لار، یونیوئرسیته‌لر و باشقا علمی دایره‌لر کمونیسم قالیبینه سالیناراق ایچی بوش پروپاقاندا چئویریلمیشدیرلر. یالنیز کمونیست اؤیرتمن‌لر و اوستادلار ایشه آلیناراق باشقا تور دوشونن بیری اولوردوسا دا فاش اولونجا اَن آزی بوتون رسمی دایره‌لردن اخراج اولور، ذره‌جه اؤز دوشونجه و سؤ‌زونون اوستونده دیرَنیردی‌سه چئشیدلی حبس‌لر، سورگون‌لر و ایشکنجه‌لره معروض قالیردی. میلیون‌لارجا تاریخ ماتریالیزمین تبلیغ ائدیب توپلومسال قورولوشو یالنیز و یالنیز طبقه‌لر ساوشیندان حاصیل اولونان قورولوش دئیه دوشوندورن کتاب، درگی و قزئته باسیلیب یاییلیردی. مین‌لر پروفسور آدلانان کیمسه‌لر کمونیسمی بشریتین قورتولوشونا ائره‌ین تک بیر یول بیله‌رک یوروم‌لار(تفسیر) بوراخیردیلار بو اوزرده. بیر چوخ‌لاری‌دا مادی یاشام‌لاری خطره دوشمه‌سین دئیه سوسوب بئله بیر یالان، خیانت، ظلم و قورخو دولو سیستم‌له ایش بیرلیک ائدیردی‌لر.

بئله بیر حاکمیتین اسیری اولان بئله بیر توپلوم‌دا نه قدر سئچیم حقی اولا بیلر انسان اؤزل‌لیک‌له آیدین‌لار و دوشونجه صاحیب‌لری‌نین؟ آزادلیق قفس‌ده اولور کن نه آنلامی اولا بیلر سئچیمین؟ سئچیم حقی آدیندا بیر شئی یوخ ذاتاً. حاکم گوجون یولوندان باشقا یول‌لارین هامی‌سی بلا و سقوطا ائره‌ییرکن، یالنیز ایکی یول قالیر سئچمه­یه: شخصی و مادی یاشامین تأمینی‌ و گلیشمه‌سی‌اوچون حاکم دوروما باش اَییب اونونلا ایش بیرلیک ائتمک یوخسا یئنه ‌ده کئچینمک اوزره بوتون کؤتولوک، ستم و یالانلارا رغماً؛ سکوت. منجه بئله بیر سیاسی و توپلومسال دوروم‌دا حاکم جریانا قاریشیب اونونلا ایش بیرلیک ائتمک جنایت و سوسماق‌ دا انسانلیغا خیانت دیر و بو ایکی ابدی اوزوقارالیق‌دان تمیز قالماغا بیر سئچیم‌ قالیر؛ هر کیمسه‌نین اوز باشاردیغی نوع‌لا اعتراض. آما هر کیمسه‌ده هر تور، هر قدر اعتراض ائتسه همن تور و همن قدر سیخینتی، تهلوکه و بلایا بئله معروض قالاجاق. اَن آزی چوخ مادی یاشام و گلیشمه فرصت‌لرین اَلدن وئریب گئت‌- گئده بایکوت و یالنیزلیغا سورونه‌جک، آما آیدین بیر گله‌جه­یه اومید ائتسه بو اومید اورَیینده بیر چیراق کیمی یاناراق اونون جانینی اَن سویوق قارانلیق‌لاردا دا بئله چالیشیب دیرنمه­یه قیزدیراجاق و رسول‌زاده بویوران آزاد بیر توپلوم ایچره آزاد توپلومسال حیات یاراتماق‌ اوزره اؤلمک همن اومید اوزوندندیر.

ایندی دوشونه‌لیم کی، بئله بیر دوروم‌دا بیز هانسی‌نی سئچیریک؟ جنایت یوخسا خیانت؟ بلکه ده جسارتیمیز اولسا زحمت و چتین‌لیک دولو اوچونجو یولو؟ آنجاق ایندی ‌ده یاخشی بللنمه‌سه‌ زمان اوزرینده بلله‌نیب تاریخ محکمه‌سینده آیدینلاشاجاق هانسی یولو سئچیب هانسی یؤنه یاردیمجی اولدوغوموز.         ‌  

 



[1] - «مانقورت» تورکجه‌ده درین بیر قاورام(مفهوم) دیر. بو قاورامین آنلامی‌ایله تانیش اولماق اوچون باخ : آیتماتوو، چنگیز، گون وار عصره برابر رومانی، مانقورت ناغیلی.

دوشونجه - اندیشه

ساخت و پرداخت هویتی در ایران/ سعید پیوندی

ساخت و پرداخت هویتی در ایران/ سعید پیوندی
ایرانی بودن به چه معناست و این حس هویتی مشترک میان مردمان سرزمینی که در داخل مرزهای امروزی کشور زندگی می‌کنند از ادامه...

ستارخان دوشونجه لرینی ، هله ده دوشونمه ین لر وار/ ابراهیم...

ستارخان دوشونجه لرینی ، هله ده دوشونمه ین لر وار/ ابراهیم...
چاغداش تاریخیمیزده اؤز دؤوروندن ایرلی گئدن اینسانلاریمیز آز اولماسا دا آراسیرا اؤزگه اولوسلارین بویوندوروغو ادامه...

ژان پول سارتر نه دئییردی؟

ژان پول سارتر نه دئییردی؟
ژان-پول سارتر (Jean-Paul Sartre) 1905-جي ايلده آنادان اولوب. گمي کاپيتاني اولان آتاسي او کؤرپه اولارکن دونياسيني ادامه...

شاید مسأله حق تحصیل به زبان مادری باشد!/ سعید متین پور

شاید مسأله حق تحصیل به زبان مادری باشد!/ سعید متین پور
در نخستین سال‌های دهه‌ی ۶۰ خورشیدی «حبیب ساهر» مدرس و مؤلف علم جغرافیا و شاعر نوپرداز با پرتاب خود از بالکن ادامه...

طبقه کارگر و مسأله ملی/ و. ای. لنین

طبقه کارگر و مسأله ملی/ و. ای. لنین
روسیه، تا آنجایی که به مسأله ملیتهای او مربوط می‌باشد، کشوری است مختلط. سیاست حکومت که همانا سیاست ملاکین ادامه...

سون ماتريال